Instytut Tolle Lege

John Knox

17 stycznia 2018 | Sinclair Ferguson

Odwiedzając Szkocję w 2014 roku, trudno byłoby uwierzyć, że pięćset lat temu ten kraj mógł być prowincjonalny. A jednak pewien szesnastowieczny pisarz mógł, nie obawiając się sprzeciwu, opisać ją jako: „kraniec świata oddzielony od społeczności ludzkiej … nieomal poza granicami siedzib rodzaju ludzkiego”.

Była jednak jedna rzecz, która łączyła Szkocję z początku XVI wieku z resztą Europy – głęboko zepsuty i zubożały duchowo kościół, którego przywódcy byli w stanie moralnej agonii. Często przytacza się jako przykład tego Davida Beatona, kardynała i arcybiskupa, który uznał za własne co najmniej czternaścioro dzieci. Tyle o celibacie. Duchowa ignorancja była wówczas tak głęboka, że George Buchanan mógł powiedzieć, iż niektórzy księża uważali Nowy Testament za książkę niedawno opublikowaną przez Marcina Lutra.

Ta duchowa nędza nie była w żadnym razie wyłącznie udziałem niższego kleru. Podczas procesu Thomasa Forreta w 1539 roku, jego oskarżyciel wyciągnął mu z rękawicy książkę i krzyknął: „Patrzcie, oto ma księgę herezji w rękawie, która jest źródłem całego zamieszania w kirku 1„. Ten koronny dowód w śledztwie był kopią Nowego Testamentu. Kiedy zdamy sobie sprawę, że biskup przewodniczący procesowi wyznał: „dziękuję Bogu, że nigdy nie dowiedziałem się, czym jest Stary i Nowy Testament”, trudno się dziwić, że dzielny Forret został spalony na stosie.

W takich właśnie okolicznościach na scenę wchodzi John Knox i rozpoczyna się reformacja.

Jednak Szkocja w żadnym razie nie zmieniła się w jedną noc, ani też Knox nie był pierwszym reformatorem w Szkocji. Poprzedza go cała lista bohaterów wiary, ludzi takich jak Forret, spośród których niektórzy oddali życie za powrót do biblijnej prawdy oraz reformę kościoła. Patrick Hamilton został spalony w 1528 roku, George Wishart (któremu Knox przez jakiś czas służył jako osobisty ochroniarz) został stracony w 1546 roku. Knox przybył więc, aby zżąć to, co zasiali inni. Jego powołaniem było zapewnienie bezpieczeństwa temu dziełu Ducha Świętego w jego wczesnym stadium rozwoju.

Według Buchanana, Knox urodził się w Haddington we wschodnim Lothianie między rokiem 1513 a 1515 i uczęszczał do miejscowej szkoły, a następnie studiował na Uniwersytecie w St Andrews. Został księdzem, a potem powrócił w rodzinne strony jako notariusz i prywatny nauczyciel. Podobnie jak w przypadku Kalwina, wiemy bardzo niewiele o jego nawróceniu. Jego życie jako reformatora możemy natomiast podzielić na cztery okresy.

enter site Pojmanie i zniewolenie

Po męczeńskiej śmierci Wisharta, Knox przybył do St Andrews z częścią swoich młodych uczniów i dołączył w 1547 roku do grupy reformatorów, którzy po tym jak kardynał Beaton został zamordowany, zamieszkali w tamtejszym zamku. Kiedy powołano go na kaznodzieję, odmówił, ale został dosłownie skłoniony siłą do zostania ministrem zboru w zamku. W przeciągu kilku miesięcy zamek został jednak oblężony przez francuskie statki z zatoki St Andrews. Knox został pojmany wraz z innymi i na półtora roku stał się niewolnikiem na galerze.

http://sat-rent.de/deribbebe/3404 Kariera w Anglii

Knox został zwolniony w 1549 roku i udał się do Anglii. Tam został pastorem zboru w Berwick, ale szybko przeniósł się do Newcastle. Następnie został kapelanem na dworze młodego króla Edwarda VI. Po tym, jak przeniósł się na południe, zaczął mieć coraz większy wpływ. Obejmował on także wprowadzanie w życie jego przekonania o tym, co zostało później uznane za „purytańską” zasadę normującą publiczne nabożeństwo – tylko to co jest nakazane w Piśmie Świętym może być stosowane w życiu kościoła. Paradoksalnie, to właśnie prezbiterianin Knox miał wpływ na włączenie do Modlitewnika Powszechnego tak zwanego czarnego rubryku 2, który stwierdzał, że klękanie do Komunii nie jest znakiem szczególnej czci, tylko praktyką mającą na celu wygodne jej udzielenie.

Śmierć Edwarda w 1553 roku była silnym ciosem dla stronnictwa reformatorskiego w Anglii. Władzę po nim objęła Maria Tudor („ta bałwochwalcza Jezebel”, jak sam Knox opisał ją w starannie dobranych słowach). Knox musiał więc szukać schronienia na kontynencie.

http://bolataruhan.org/?fiopry=cherche-femme-suisse-romande&d1f=24 Życie na kontynencie

W latach 1553-1559 Knox wiódł wędrowne życie. Spędził trochę czasu z Kalwinem w Genewie, którą nazwał „najbardziej doskonałą szkołą Chrystusa … od czasów apostołów”. Później przyjął powołanie, żeby zostać pastorem anglojęzycznego zboru we Frankfurcie nad Menem. Tam jednak doszło do konfliktu, spowodowanego jego wizją kościoła, który całkowicie podporządkowywałby się nowotestamentowemu wzorcowi.

W 1555 roku, po powtórnym pobycie w Genewie, Knox wyruszył do Szkocji, aby wzmocnić tamtejsze dzieło reformacji. Jego celem było zachęcenie do niej szkockiej szlachty, która, jak się obawiał, była skłonna do łatwego pójścia na kompromis z Rzymem.

Knox ożenił się z Marjory Bowes i wrócił w 1556 roku do Genewy, gdzie był pastorem zboru złożonego z około dwustu uchodźców. Następnego roku dostał pilne zaproszenie do powrotu do Szkocji – na rok 1558 został wyznaczony ślub młodej Marii, królowej Szkotów z następcą tronu Francji. Taki bieg wydarzeń, jak się wydawało, oddałby Szkocję na stałe we władanie katolicyzmu rzymskiego.

Ponaglany przez Kalwina, Knox podjął się trudnej i niebezpiecznej podróży przez ogarnięte wojną ziemie do Dieppe we Francji, gdzie otrzymał wiadomość, że szlachta nie dostrzega już powagi sytuacji. (Niektórzy jej przedstawiciele byli wtedy w Paryżu przygotowując budzące tak wiele strachu małżeństwo Marii.) Jego odpowiedzią było wezwanie „przywódców zboru” do zawarcia powszechnego sprzysiężenia (przymierza), co miało stać się pierwszym przypadkiem zawarcia przymierza w szkockiej pobożności.

Przedsmak zapału Knoxa możemy poczuć, czytając jego list z tego roku, który napisał do Szkotów, wzywając ich, aby nie poszli na kompromis w sprawie ewangelii. Przypomina im, że ze swojego postępowania będą musieli zdać sprawę na sądzie przed Bożym tronem:

[Niektórzy czynią wymówki:] „jesteśmy zwykłymi poddanymi, nie możemy naprawić win i przestępstw naszych władców, biskupów i kleru. Zostaliśmy wezwani do reform i sami byśmy ich chcieli, ale bracia naszych panów są biskupami, ich synowie opatami, a przyjaciele wielkich mężów mają władzę w kościele, nic więc dziwnego, że są oni skłonni zgadzać się z ich żądaniami.” Te czcze wymówki, powiadam, nie usprawiedliwią was przed Bogiem. 

go to link Powrót do Szkocji

Kiedy w 1558 roku angielska „krwawa” Maria umarła i w jej miejsce objęła władzę Elżbieta I, Knox starał się dotrzeć do domu przez Anglię. Był już jednak znany jako autor niesławnej polemiki przeciw kobietom-władcom: „Pierwsze grzmienie trąby przeciw potwornemu rządowi kobiet”. Tekst ten został pierwotnie opublikowany anonimowo w Genewie i trafił do sprzedaży bez wiedzy Kalwina. Knoxowi odmówiono więc bezpiecznego przejścia i musiał dotrzeć do edynburskiego portu Leith łodzią. Po powrocie do domu rozpoczął się najważniejszy etap jego publicznej służby.

Pomimo długiej nieobecności w ojczyźnie, Knox był w szczególny sposób przygotowany do przewodzenia tamtejszej reformacji: jego imię było kojarzone z bohaterami niedawnej przeszłości, jego cierpienia uwiarygadniały jego oddanie sprawie, jego bogate doświadczenie przygotowało go do roli przywódcy, a jego świadomość powołania sprawiała, że „nie bał się oblicza żadnego człowieka”.

Barwny opis tamtych dni przedstawia Knox w swojej „Historii reformacji w Szkocji”. Jego słynne, chociaż często mylnie interpretowane, wywiady z Marią, królową Szkotów pokazują jego całkowite oddanie zasadom Pisma Świętego.  Prawdopodobnie właśnie to oddanie sprawiło, że poparcie tych, na których bardzo liczył, malało z czasem. Na początku jego radykalna wizja dała okazję szlachcie do poprowadzenia Szkocji ku przyszłości, jednak miało się okazać, że dla wielu radykalna odnowa życia duchowego kościoła i narodu nie będzie tak ważna. Jak napisał pewien współczesny naukowiec: „język przymierza został zastąpiony bardziej kuszącym obrazem powszechnego dobrobytu”.

To zmniejszenie się wpływu Knoxa dobrze obrazuje koronacja młodego Jakuba VI, podczas której wygłosił on wprawdzie kazanie, ale były rzymskokatolicki biskup Orkadów dokonał namaszczenia króla zgodnie ze starożytnym rytem. Powrót biskupów do Kirku widniał już na horyzoncie.

Latem 1572 roku Knox był już cieniem samego siebie. Osłabiony po zawale, nie miał już siły, żeby mówić kazania w Kościele św. Gilesa, chociaż od czasu do czasu przemawiał jeszcze w pobliskim Tolbooth. W listopadzie było już jasne, że odchodzi z tego świata. Rankiem 24 listopada poprosił swoją żonę, żeby przeczytała mu fragment piętnastego rozdziału 1 Listu do Koryntian. O godzinie piątej padła jego ostatnia prośba: „Przeczytaj tam, gdzie po raz pierwszy zarzuciłem kotwicę”, co miało zapewne odnosić się do kotwicy wiary. Przeczytała mu więc siedemnasty rozdział Ewangelii Jana. Tego wieczora odszedł.

W taki sposób pisał Knox, z głęboką wdzięcznością dla Boga, o dziele, którego dokonał:

Odnośnie doktryny nauczanej przez ministrów i … sprawowania sakramentów w naszych Kościołach, możemy śmiało zapewnić, że nie ma kraju na świecie, gdzie dokonywałoby się to dziś z większą czystością. O tak, (musimy mówić prawdę, niezależnie od tego, kto miałby się poczuć urażony) nie ma nikogo, kto ma je w większej czystości.

Wpływ Knoxa oraz szkockiej reformacji próbowano tłumaczyć na wiele sposobów. Niewątpliwie było wiele czynników, przez które Opatrzność Boża dokonała przebudzenia duchowego. Jednak sam Knox był przekonany, że „Bóg dał swego Ducha Świętego w wielkiej obfitości prostym ludziom”. To jest największa lekcja z jego życia.

________________________

watch Ks. dr Sinclair Ferguson – jest pastorem w Free Church of Scotland oraz profesorem teologii systematycznej w Reformed Theological Seminary. W przeszłości uczył także w Westminster Theological Seminary w Filadelfii oraz Redeemer Theological Seminary w Dallas. Artykuł ukazał się na stronie Ligonier Ministries (https://www.ligonier.org/learn/articles/john-knox/) oraz w magazynie Tabletalk. Publikujemy za pozwoleniem, tłumaczył Filip Sylwestrowicz.

 

  1. Kirk to szkockie określenie na kościół – przyp. tłum.
  2. Ang. Black Rubric, rubryk to wskazówka odnosząca się do danego miejsca celebracji eucharystycznej – przyp. tłum.